Jajo w życiu

Jajo w sztuce


JAJO OD WIEKÓW PEŁNI ISTOTNĄ ROLĘ W SZTUCE. BYŁO WAŻNYM SYMBOLEM W DAWNYM MALARSTWIE EUROPEJSKIM, UŻYWANO GO JAKO SPOIWO W FARBIE TEMPEROWEJ. TRADYCJA DEKOROWANIA JAJEK – PISANEK, JAKA PRZYWĘDROWAŁA DO NAS Z UKRAINY, STAŁA SIĘ WAŻNYM ELEMENTEM CELEBRACJI ŚWIĄT WIELKANOCNYCH. Z KOLEI JAJA PRACOWNI FABERGÉ STAŁY SIĘ SYNONIMEM BOGACTWA I LUKSUSU. W EUROPEJSKIEJ SZTUCE SYMBOLIZOWAŁO NOWE ŻYCIE, PŁODNOŚĆ A NAWET CYKL ŻYCIA. W KULTURZE AZJATYCKIEJ OZNACZAŁO SZCZĘŚCIE I BOGACTWO. Z OKAZJI MIĘDZYNARODOWEGO DNIA SZTUKI ZAPRASZAMY WAS NA KRÓTKĄ WĘDRÓWKĘ PODCZAS KTÓREJ POZNACIE NAJWAŻNIEJSZE DZIEŁO SZTUKI Z JAJEM W ROLI GŁÓWNEJ!

  • Piero della Francesca, Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych, ok. 1472-1474, tempera na desce, Pinakoteka Brera

Historia, czas i okoliczności powstania tego dzieła są tematem sporu i hipotez wysuwanych przez historyków sztuki. Obraz został wykonany w Urbino dla księcia Federica da Montefeltro, przedstawionego na obrazie na pierwszym planie, w zbroi i w pozycji klęczącej z dłońmi złożonymi do modlitwy. Postać Marii i dzieciątka jest interpretowana jako żona księcia   Battista Sforza wraz z ich synem, zmarła niedługo po narodzinach dziecka. Obraz miał być złożonym hołdem dla ukochanej żony. Nad głową Matki Bożej zwisa (prawdopodobnie) strusie jajo symbolizujące cykliczność życia wyznaczonej narodzinami i śmiercią.

  • Cildo Meireles: Amerikkka, 1991/2013, malowane drewniane jajka i kule, Galeria Lelong, Nowy Jork

Instalacja brazylijskiej artystki składa się z setek drewnianych jaj ustawionych na podłodze i pustych złotych pocisków zawieszonych na podwieszonym nad nimi sufitem.  Będąc w galerii ściągamy buty i delikatnie stąpamy po drewnianych jajach. Dosłownie „idziemy po skorupkach jaj pod ostrzałem”. Ich solidna struktura pozwala utrzymać nasze ciało, jednocześnie zaokrąglone zakończenia wbijają się w nasze stopy, wywołując ból. Choć konkretności jaj sprawia że zapominamy o kruchości ich skorupek, w zestawieniu z zawieszonymi nad nimi szpiczastymi pociskami, które w każdej chwili mogą na nie spaść, odczuwamy napięcie związane z nich zniszczeniem.

  • Sarah Lucas, Autoportret z jajami sadzonymi, 1996, cyfrowa fotografia, Tate Londyn

Zanim  w latach ’80 XX wieku na pole sztuki nie wkroczyła grupa zbuntowanych studentów z Goldsmith Collage brytyjskie życie artystyczne było prowincjonalne i snobistyczne. W tym świecie nudy pojawili się ludzie znani dziś jako Young British Artist i w ciągu kilku lat doprowadzili do rewolucji. Współczesna sztuka jaką dziś oglądamy w galeriach, nie powstała by nigdy gdyby nie ci młodzi artyści. Sarah Lucas jest jedną z reprezentantek tej grupy. W latach 1990-1998 tworzyła serię fotograficznych autoportretów w których przetwarzała tradycyjny wizerunek kobiety. W „Autoportrecie ze smażonymi jajkami” Lucas rozsiadła się wygodnie na fotelu, w pozie zarezerwowanej dla mężczyzn, dla macho. Ubrana w stare dżinsy, ciężkie obuwie, siedzi z szeroko rozstawionymi nogami i mocno osadzonymi stopami na ziemi. Ma na sobie androgeniczną koszulkę i kurtkę, przy jej stopie leży paczka papierosów. Jest ubrana jak „twarda laska”. W miejscu swoich piersi, położyła bezpośrednio na koszulce, dwa sadzone jajka. Wizerunek kobiety używany do reklamowania jedzenia jest bardzo powszechny we współczesnej kulturze. Jednak Lucas, w przeciwieństwie do reklam, nie jest „obiektem do zjedzenia”. Na jej autoportretach jedzenie reprezentujące lub zastępujące seksualne części ciała nie pozwala uprzedmiotowienie. Wzrok Lucas – pełen pewności i chłodu – zdaje się mówić: tylko spróbuj.

  • Jan Asselijn, „Spłoszony łabędź. Alegoria do Johana de Witta”, 1650, olej na płótnie, Rijksmuseum, Amsterdam

Imponujący obraz Jana Asselijna pokazuje łabędzia z rozpostartymi skrzydłami i wyprostowaną szyją, chroniącego swojej jaja przed psem znajdującym się w pobliżu. Niski kąt prezentacji obrazu podkreśla siłę ptaka. Analiza dzieła pozwoliła na dopatrzenie się w nim politycznego przesłania. Odnosi się ono do działań holenderskiego przywódcy politycznego Johana de Witta, który bronił państwa przed wrogami.

  • (za) Hieronimem Boshem, Koncert w jaju, 1561, olej na płótnie, Palais des Beaux-Arts de Lille

Obraz autora „Ogrodu ziemskich rozkoszy” jest uznawany za zaginiony a istniejący w Pałacu Sztuk Pięknych w Lille jest za jego kopią. Działo zdaję się być kolejną sceną z kultowego tryptyku. „Koncert w jaju” jest dokładnie tym na co wygląda: w skorupce jaja zebrali się muzycy i dają w nim koncert. Obraz pełen jest alegorii: dostrzegamy węża – symbol szatana, ognie piekielne palące się w oddali, kota (również symbol zła) próbującego ukraść rybę (oznaczającą Chrystusa). Mistrz Bosh ukrył w dziele też wiele tajemnic jak chociażby enigmatyczną grupę stojącą w prawym rogu obrazu, czy tajemniczą rękę sięgająca po rybę na ruszcie. To zdecydowanie „must see” dla każdego fana jaj i sztuki.

  • Salvador Dali, Oeufs sur le Plat sans le Plat, 1932, olej na płótnie, Salvador Dali Museum, Floryda

Trudno jest zdecydować się na wybór jednego dzieła sztuki z jajem w roli głównej z dorobku Salvadora Daliego, gdyż ten motyw pojawia się na wielu pracach surrealisty. Ogromne białe jaja znajdziemy na szczytach muru rodzinnej posiadłości artysty w Figures (Hiszpania), w rzeźbie „Kosmiczna Wenus” – przeciętym kobiecym torsie odlanym z brązu, na którym postawiono złote jajo, czy na obrazie „Metamorfoza Narcyza” będącym surrealistycznym powtórzeniem wizerunku tego mitologicznego bohatera. Na płótnie „Oeufs sur le Plat sans le Plat” widzimy jaja smażone, zdające się powtarzać motyw topniejących zegarów z jednego z najpopularniejszych dzieł artysty „Trwałości pamięci”. Dla Daliego jajo symbolizowało nowy początek i czystość w otaczającym je chaosie.

  • Claes Oldenburg, „Rzeźba w formie jaja sadzonego”, 1966/1971, płótno, farbowana bawełna i poliester, Museum of Contemporary Art Chicago

Patrząc na rzeźbę Oldenburga moglibyśmy uznać, że przeglądamy realizację reklamową na tablicy na Pintereście. Tymczasem ten szwedzki artysta jest znany ze swojego zainteresowania produktami żywnościowymi i ich przeskalowywania w obiekty rzeźbiarskie. Zainspirowani nim inni artyści: Carole Itter i Taki Bluesinger sworzyli „Kostium z surowego jajka” w 1974 który został skopiowany przez producentów strojów halloweenowych.

  • Andy Warhol, „Jajka”, 1982, syntetyczny atrament polimerowy i sitodruk na płótnie, kolekcja prywatna

Andy Warhol znany jest z przenoszenia obiektów z pop-kultury do świata sztuki. Nie znajdziemy chyba nikogo kto nie kojarzyłaby wizerunków Marilyn Monroe, butelki Coca-Coli  czy puszki zupy Cambella. Warhol w swojej gigantycznej nowojorskiej pracowni, z niezliczoną ilością asystentów, produkował prace niczym w fabryce. Jednak mało kto zna późniejsze dzieła artysty, pokazujące jego zainteresowanie abstrakcją. Obraz składający się z plam w kształcie jaj na czarnym tle jest przykładem tego etapu.

  • Christophera Chiappy, „Livestrong”, 2015, instalacja, Kate Werble Gallery, Nowy Jork

Jajka sadzone ześlizgują się ze ścian, są rozrzucone po podłodze – to nie obraz po wybuchu w kuchni, ale instalacja Christophera Chiappy – „Livestrong”. Przygotowując się do wystawy artysta przez rok stworzył dokładnie 7000 jaj z plastikowej masy, wcześniej odlewając formę gipsie. Dla Chiappy całe jajo w skorupce jest optymistycznym symbolem przyszłości, dobrych rzeczy jakie nas czekają. Tymczasem jajko sadzone jest czymś odwrotnym. Idealny, ergonomiczny kształt został zniszczony. Chiappa nie jest pierwszym artystą, który dokonał takiej interwencji. W 1972 roku Judy Chicago i Miriam Shapiro stworzyły instalację o feministycznym komentarzu. Ich „Womanhouse” to dzieło sztuki wystawione w przestrzeni całego domu. Kuchnia została zaprojektowana przez artystę Vicki Hodgetts i na jej ścianach zawiesiła smażone jajka, które wyglądały jak piersi przyczepione do murów. Był to oczywiście komentarz do powiedzenia, że „miejsce kobiety jest w kuchni”.

  • Peter Carl Fabergé, „Jaja Fabergé”, rzeźby ze szlachetnych metali i kamieni, 1884-1917

Czym by była nasza lista bez najsłynniejszych jaj w historii sztuki, a mianowicie jaj Fabergé. To dzieła sztuki złotniczej z czasów ostatnich carów Rosji: Aleksandra III Romanowa i Mikołaja II. Były tworzone w pracowni nadwornego jubilera jako prezenty wielkanocne, ze złota, srebra, kamieni szlachetnych, kości słoniowej, masy perłowej i zdobiono je emalią. Pierwsze jajo powstało w 1884 jako prezent dla żony cesarza Aleksandra III – Marii. Po jego śmierci, syn- Mikołaj II kontynuował tradycję zapoczątkowaną przez ojca. W środku jajka zazwyczaj kryła się niespodzianka, która aż do momentu otworzenia podarunku była objęta ścisłą tajemnicą. Do wybuchu rewolucji powstały 54 jaja.

Jajo w życiu

(Kulinarny) Sen Nocy Letniej

Jajo w życiu

Tapeta dla fana jaja